Golden Circle – najpopularniejsza trasa turystyczna na Islandii

Golden Circle to trasa turystyczna na Islandii, znajdująca się na południowym zachodzie wyspy, obejmująca najważniejsze atrakcje w tej części kraju. Wyruszając z Reykjaviku na zachód, całą około 250-kilometrową pętlę tzw. Złotego Kręgu można objechać samochodem w jeden dzień, wybierając jedną ze zorganizowanych wycieczek lub eksplorując ją samodzielnie.

Jest to zdecydowanie najpopularniejsza trasa tego typu na Islandii. Rokrocznie przemierza ją większość osób odwiedzających tę wulkaniczną wyspę. Mieszkańcy znają ją nie tylko z powodu walorów turystycznych, które bezsprzecznie posiada, ale również z prężnie działającego rolnictwa. Ponadto ważne jest dla nich interesujące życie kulturalne miejscowej ludności oraz obecność miejsc z trasy w słynnych islandzkich sagach.

Jednym z kluczowych miejsc całej pętli jest obszar parku narodowego Thingvellir, gdzie w X w. narodził się islandzki parlamentaryzm. Jadąc dalej trasą na północny wschód, dotrzemy do dwukaskadowego wodospadu Gullfoss. Najdalej na trasie leży obszar parku geotermalnego w dolinie Haukadalur, w którym znajdują się gejzery Strokkur i Geysir. Te trzy miejsca turyści uznają za najważniejsze punkty, które każda szanująca się wycieczka po trasie Golden Circle powinna uwzględniać w swojej ofercie.

W artykule znajdziesz:

• Golden Circle – mapa trasy i jej przebieg jadąc z Reykjaviku
• Kiedy najlepiej odwiedzić atrakcje na trasie Golden Circle?
• Golden Circle – czy warto odwiedzić atrakcje Złotego Kręgu?
• Uprawy szklarniowe we Fridheimar na trasie Golden Circle

Golden Circle – mapa trasy i jej przebieg jadąc z Reykjaviku

Wyruszając z Reykjaviku trasą Golden Circle w kierunku północno-wschodnim, po około 40 km docieramy do pierwszej atrakcji – parku narodowego Thingvellir. Na miejscu można zostawić samochód na jednym z kilku parkingów i pójść ścieżką prowadzącą przez teren o ogromnym walorze historycznym i geologicznym. Tę żywą pamiątkę ponad tysiącletniej historii Islandii można zwiedzić w maksymalnie dwie godziny. Więcej o niezwykłej historii oraz geologii tego miejsca przeczytacie w artykule – Park narodowy Thingvellir na granicy kontynentów.

Kolejnym ważnym punktem Złotego Kręgu jest wodospad Gullfoss, który leży około 60 kilometrów na wschód od parku narodowego Thingvellir. Na miejscu znajduje się również duży parking, skąd prowadzi ścieżka do punktu widokowego. Stąd można podziwiać hektolitry wody przelewające się przez dwukaskadowy wodospad, od którego, co ciekawe, wzięła się nazwa całej pętli. Ponieważ „gull” po islandzku oznacza „złoto”, mieszkańcy od lat 80. zaczęli nazywać całą trasę Gullni Hringurinn. Dlaczego właśnie ten szlachetny metal w nazwie wodospadu? O tej ciekawej legendzie przeczytacie w artykule – Wodospad Gullfoss na Islandii, którego historia to złoto.

Ostatnim miejscem należącym do kanonu wszystkich wycieczek po Złotym Kręgu jest obszar geotermalny w dolinie Haukadalur, znajdujący się tylko około 10 km na wschód od „Złotego Wodospadu”. To od Geysira, który znajduje się na tym terenie i którego uznają za ojca chrzestnego gejzerów, ludzie nazwali wszystkie tego typu miejsca na świecie gejzerami. Mimo że nie jest on obecnie zbytnio aktywny, to co około 10 minut można zobaczyć wystrzał jego sąsiada – Strokkura. Jak wygląda taki wybuch i skąd się bierze? O tym w artykule – Gejzery na Islandii – Geysir i Strokkur w dolinie Haukadalur.

Inne atrakcje na trasie Golden Circle

W drodze powrotnej do Reykjaviku można zobaczyć kilka innych miejsc, które wchodzą w skład wycieczek po Złotym Kręgu oferowanych przez firmy turystyczne. Na odcinku około 130 km możemy dodatkowo odwiedzić:

• baseny geotermalne w Laugarvatn (Fontana) lub w Fludir (Gamla laugin),
• lodowiec Langjokull,
• rzekę Hvita,
• ekologiczną wioskę Solheimar,
• historyczną osadę Skalholt,
• rzekę Thjorsa (Thjorsardalur) wraz z wodospadami,
• wulkan Kerid z jeziorem kraterowym,
• park geotermalny w Hveragerdi,
• elektrownie geotermalne w Nesjavellir i Hellisheidi.

Poniżej znajduje się mapa z najważniejszymi atrakcjami Golden Circle:

Kiedy najlepiej odwiedzić atrakcje na trasie Golden Circle?

Atrakcje Golden Circle są dostępne przez cały rok, jednak najlepszym momentem na zwiedzanie jest lato. Podczas niego można doświadczyć tzw. dni polarnych, w których czasie słońce nie zachodzi ok. 20 godzin. Dzięki temu na zwiedzanie poświęcimy zdecydowanie więcej czasu niż w innych porach roku.

Ze względu na bliskość Reykjaviku i niezłą infrastrukturę drogową, zimą atrakcje Złotego Kręgu mogą być jednymi z najłatwiej dostępnych w całej Islandii. Wówczas magnesem przyciągającym turystów jest możliwość zobaczenia zjawiska zorzy polarnej. O tej porze warto zachować ostrożność, ponieważ niektóre ścieżki łatwo zamarzają i stają się śliskie, co zwiększa ryzyko kontuzji.

Oczywiście pora roku, w której chcemy odwiedzić wymienione w artykule miejsca, zależy od naszych indywidualnych preferencji i nic nie stoi na przeszkodzie, aby przemierzyć trasę wiosną lub jesienią. W tych okresach utrzymują się łagodniejsze warunki niż zimą, przez co temperatury są przyjemniejsze, a śniegu jest zdecydowanie mniej. Dzięki temu nie musimy obawiać się przesadnie przemarznięcia czy poślizgnięcia, przy okazji odwiedzania atrakcji Golden Circle.

Golden Circle – czy warto odwiedzić atrakcje Złotego Kręgu?

Golden Circle może nie być idealnym celem dla podróżników szukających alternatywnych, mniej skomercjalizowanych miejsc. Dla nich może się wydawać jedynie jedną z wielu wycieczek dobrze sprzedanych marketingowo. Mimo to trasa Złotego Kręgu powinna być obowiązkowym punktem wypraw na Islandię, ponieważ zawiera w pigułce to, co zobaczymy, zwiedzając całą wyspę – wodospady, gejzery i miejsca związane z historią oraz kulturą wyspy.

Widzimy tu jak w soczewce, trzy żywioły Islandii: wodę z topniejących lodowców przelewającą się przez wodospad Gullfoss, siłę ognia w postaci dymiących gejzerów w dolinie Haukadalur, oraz wiatr szalejący nad rozległymi przestrzeniami historycznego terenu parku narodowego Thingvellir. Te niesamowite siły natury stykają się na trasie Złotego Kręgu niemal cały czas.

Wszystko to sprawia, że pętlę przemierzają zarówno turyści z zorganizowanych wycieczek, odwiedzający atrakcje zgodnie z zaplanowanym harmonogramem, jak i backpackerzy podróżujący autostopem. Ci ostatni mogą zresztą liczyć w tej części Islandii na zdecydowanie większy ruch samochodowy niż w innych częściach wyspy. Nie ma się co temu dziwić – najpopularniejszymi atrakcjami Islandii, obok stolicy i kompleksu basenów geotermalnych Blue Lagoon, są przede wszystkim miejsca, jakie znajdziecie na trasie Golden Circle.

Uprawy szklarniowe we Fridheimar na trasie Golden Circle

Nieopodal trasy Golden Circle można zjeść bardzo dobrą zupę pomidorową z prawdziwej islandzkiej uprawy tych warzyw, chociaż botanicznie rzecz ujmując, są owocem. We Fridheimar prowadzi się uprawę szklarniową od 1946 roku. Obecni właściciele to ogrodniczka Helena Hermundardottir oraz agronom Knutur Rafn Armann. Mieszkają tutaj od 1995 roku wraz z dziećmi, które również aktywnie uczestniczą w pracy w gospodarstwie.

Na powierzchni 11000 m² uprawia się pomidory w szklarniach, które doświetla się elektrycznie co pozwala kontynuować produkcję przez cały rok. Roczna produkcja pomidorów wynosi około 700 ton, co stanowi około 39% całkowitego rynku pomidorów w Islandii. Zbiory pomidorów odbywają się tutaj codziennie, mimo długich, ciemnych i mroźnych zim.

Na pierwszy rzut oka położenie geograficzne i izolacja Islandii sprawiają, że kraj ten wydaje się mało odpowiedni do upraw szklarniowych. Jednak to właśnie te czynniki, w połączeniu z zasobami naturalnymi, czynią Islandię wyjątkowym miejscem do prowadzenia takiej działalności.

Północne położenie kraju i izolacja powodują niewielką obecność szkodników roślin i chorób. Również chwasty występują tu rzadziej niż na porównywalnych szerokościach geograficznych w Europie kontynentalnej. Ciepłe prądy morskie z południa nadają Islandii zaskakująco łagodny klimat, biorąc pod uwagę jej położenie geograficzne.

Jednym z zasobów, które tworzą wyjątkowe warunki dla ogrodnictwa, jest energia geotermalna — wykorzystuje się ją do ogrzewania i sterylizacji gleby oraz szklarni, a także do produkcji dwutlenku węgla i energii elektrycznej. Dzięki przekształcaniu energii rzek i pary geotermalnej na elektryczność możliwe jest doświetlanie roślin i przezwyciężenie ciemnych zim na północy. Wreszcie produkty wulkaniczne, takie jak pumeks, ogrodnicy stosują w dużych ilościach jako podłoże do upraw, zastępujące tradycyjną glebę.

W 2010 roku na Islandii było łącznie 93 producentów szklarniowych, a całkowita powierzchnia szklarni wynosiła 18,5 hektara, czyli 185 000 metrów kwadratowych.

Jakie bogactwa naturalne Islandii wspierają uprawę pomidorów?

• Gorąca woda – W ziemi w tej okolicy znajduje się dużo gorącej wody. Odwierty znajdują się 200 metrów od szklarni, a gorąca woda zasila je w temperaturze około 95°C. Szyby mają grubość zaledwie 4 mm, co maksymalizuje przepuszczanie światła słonecznego. W związku z tym potrzeba dużo gorącej wody – około 200 000 ton rocznie!
• Zimna woda – Woda do nawadniania pochodzi z tego samego źródła co woda pitna dla gospodarstwa domowego. Ponieważ pomidory składają się w około 92% z wody, jakość wody do nawadniania ma kluczowe znaczenie.
• Elektryczność – Islandia dysponuje dużymi zasobami „zielonej energii” z elektrowni wodnych i geotermalnych. Lampy doświetlające stosuje się w szklarniach, co umożliwia całoroczną produkcję. Zużycie energii elektrycznej we Fridheimar wynosi około 2,5 megawata, czyli około 12 milionów kilowatogodzin: tyle, ile zużywa miasto liczące 7 000 mieszkańców.
• Dwutlenek węgla – Naturalna para wodna w Hveragerdi w regionie Grimsnes dostarcza dwutlenek węgla – CO₂, który transportuje się cysterną i wykorzystuje się do poprawy procesu fotosyntezy. Rocznie Fridheimar zużywa prawie 400 ton dwutlenku węgla.
• Pumeks – Wielu ogrodników stosuje wulkaniczne podłoża, takie jak pumeks z wulkanu Hekla. Można je wykorzystywać przez kilka lat. Uprawa w pumeksie pozwala lepiej kontrolować wilgotność i nawożenie niż przy uprawie w glebie.

Co dociera z zagranicy, aby wspomóc uprawy?

• Biologiczna ochrona roślin – We Fridheimar nie stosuje się pestycydów. Zamiast tego rolnicy stosują biologiczną ochronę roślin, która bardzo skutecznie walczy ze szkodnikami. Na przykład pluskwiak Macrolophus caliginosus, sprowadzany z Holandii, żywi się niemal wszystkimi owadami-szkodnikami spotykanymi w islandzkich szklarniach.
• Trzmiel – Trzmiele również sprowadzane są z Holandii i zapylają rośliny pomidorów. W szklarni Fridheimar używa się około 1200 trzmieli, z których każdy może odwiedzić do 2000 kwiatów dziennie!

Jak technologia ułatwia pracę przy uprawie?

Komputery sterujące w każdej szklarni kontrolują temperaturę, wilgotność, stężenie CO₂ oraz oświetlenie. Połączone są z dozownikami nawozów, które podlewają rośliny zgodnie z ustalonym harmonogramem. Stacje pogodowe na dachach zbierają dane o prędkości i kierunku wiatru, temperaturze oraz nasłonecznieniu.

Wszystkie te urządzenia są połączone z komputerem centralnym, który jest podłączony do internetu. Dzięki temu właściciele Fridheimar mogą monitorować uprawy, zmieniać ustawienia i kontrolować podlewanie z dowolnego miejsca na świecie.

Pionierzy upraw szklarniowych na Islandii

W pierwszej połowie XX wieku, kiedy uprawy szklarniowe dopiero się rozwijały na Islandii, szlak przecierali pionierzy. Wówczas przeprowadzano wiele eksperymentów i napotykano przeszkody; niektóre przedsięwzięcia kończyły się sukcesem, natomiast inne nie — a z doświadczeń wyciągano wnioski. Co więcej, nie wszyscy byli przekonani, że uprawa szklarniowa może stać się samodzielnym sektorem gospodarczym. Z tego powodu potrzeba było czasu, aby zachęcić mieszkańców do jedzenia większej ilości warzyw oraz kupowania kwiatów do dekoracji domów. Na koniec, poniżej wymieniono kilka osób, które odegrały kluczową rolę w rozwoju upraw szklarniowych na Islandii.

Niels Tybjerg

Niels Tybjerg (1905–1970) dorastał w otoczeniu pracy ogrodniczej w rodzinnym domu na wyspie Fionia w Danii i kształcił się w wielu największych duńskich szkółkach. Był głównym ogrodnikiem w szkole w Vilvorde, dzięki czemu zdobył ogromne doświadczenie i wiedzę z zakresu ogrodnictwa, zanim w 1931 roku przyjechał na Islandię, aby pracować u swojego rodaka, Lauritsa Boeskova, w Blomvangur w Mosfellsveit.

Stamtąd przeniósł się do Reykir w tym samym regionie, gdzie pracował jako główny ogrodnik przez około 15 lat, aż do 1948 roku, kiedy wrócił do Danii. Tybjerg był pionierem w wielu dziedzinach ogrodnictwa, zarówno w uprawie, metodach produkcji, sprzedaży i marketingu, jak i w kształceniu ogrodników. Był wśród pierwszych w Islandii, którzy w połowie lat trzydziestych XX wieku eksperymentowali z lampami doświetlającymi rośliny.

Sofia Sofoniasdottir

Sofia Sofoniasdottir (1886–1963) była pierwszą kobietą w Islandii, która założyła szkółkę roślin i wybudowała szklarnię. Studiowała ogrodnictwo w Danii, a także zapoznała się z praktyką ogrodniczą w Szkocji i Holandii. Wiosną 1933 roku założyła szkółkę Flora w Akureyri. Głównym celem było uprawianie roślin jednorocznych i bylin na sprzedaż w całej Islandii, a także hodowla kwiatów ciętych, produkcja sadzonek drzew, nasion i innych artykułów ogrodniczych.

Około 1940 roku sprzedała szkółkę w Akureyri i przeprowadziła się do Reykjaviku, gdzie przez pewien czas pracowała w szkółce Eirikur Hjartarsona w Laugardalur. W 1944 roku Soffia poślubiła Finnbogiego Finnssona z majątku Saudafell w regionie Dalir, gdzie mieszkała aż do śmierci.

Stefan Arnason i Aslaug Olafsdottir

Stefan Arnason (1911–2002) i Aslaug Olafsdottir (1909–1996), ogrodnicy szklarniowi z Sydri-Reykir, byli pionierami w dziedzinie upraw szklarniowych w regionie Biskupstungur. W 1937 roku zbudowali pierwszą komercyjną szklarnię w tym okręgu. Sydri-Reykir była największym ogrodem szklarniowym w kraju w latach 30. i 40. XX wieku. Pracowało tam wielu ogrodników z zagranicy, którzy dzielili się wiedzą z niedoświadczonymi islandzkimi ogrodnikami i uczniami.

Stefan rozpoczął eksperymenty z oświetleniem roślin już w latach 30., testując świetlówki, lampy kwarcowe i rtęciowe przy uprawie pomidorów, ogórków i innych roślin. Stefan był współzałożycielem i liderem Spółdzielni Marketingowej Producentów Warzyw, a para prowadziła również przez pewien czas kwiaciarnie w Reykjaviku.

Unnsteinn Olafsson

Unnsteinn Olafsson (1913–1966) był pierwszym rektorem Islandzkiej Szkoły Ogrodniczej w latach 1939–1966. Studiował w Szkole Ogrodniczej w Vilvorde w Danii i jako pierwszy Islandczyk otrzymał dyplom z Wydziału Ogrodnictwa Królewskiej Duńskiej Szkoły Rolniczej w 1938 roku. Budżet państwowy przeznaczony na Islandzką Szkołę Ogrodniczą był bardzo ograniczony, dlatego Unnsteinn musiał w dużej mierze utrzymywać szkołę ze sprzedaży produktów wytwarzanych w szkolnych szklarniach. Dzięki temu możliwe było również finansowanie budowy większych i nowocześniejszych szklarni. Wraz ze wzrostem liczby absolwentów szkoły, około połowy stulecia nastąpił znaczny rozwój i postęp w uprawie szklarniowej.

Oli Valur Hansson

Oli Valur Hansson (1922) był wykładowcą w Islandzkiej Szkole Ogrodniczej w latach 1949–1985 oraz doradcą ogrodniczym w Islandzkim Związku Rolników w latach 1957–1985. Doradzał zarówno zawodowym rolnikom, jak i ogółowi społeczeństwa. Przez wiele lat prowadził również badania doświadczalne nad warzywami wspólnie z Instytutem Badań Rolniczych.

Od początku Islandzki Związek Rolników udzielał porad ogrodniczych, jednak niemal wyłącznie dotyczących przydomowych ogródków. Dopiero jednak świadome działania, aby zacząć doradzać także producentom komercyjnym, rozpoczęły się wraz z zatrudnieniem Oliego Valura. Co więcej, bardzo dobrze radził sobie z podwójną rolą doradcy zarówno dla ogółu społeczeństwa, jak i dla profesjonalnych producentów, chociaż przyznawał, że było to wyzwaniem „służyć dwóm panom” i robić to dobrze.

Kiedy powstała pierwsza szklarnia na Islandii?

Pierwsza szklarnia, o której wiadomo, że była ogrzewana ciepłem geotermalnym, została zbudowana w Reykir w Mosfellssveit w latach 1923–1924. Dwie większe szklarnie wybudowano w 1930 roku, natomiast szklarnia po drugiej stronie rzeki Varma, należała do Blomvangur. Ze Sydri-Reykir w okręgu Biskupstungur w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku znajdowała się największa szkółka roślin w kraju.

Kalendarium rozwoju szklarni do 1941 roku

• 1923-1924 – Pierwsza szklarnia na Islandii ogrzewana ciepłem geotermalnym została zbudowana w Reykir w gminie Mosfellssveit.
• 1924-1950 – Uprawa szklarniowa zaczyna się rozwijać na skalę komercyjną w rejonach Mosfellssveit, Olfus, w górnej części okręgu Arnessysla, w Borgarfjordur oraz w okolicach Reykjaviku. W pobliżu terenów geotermalnych zaczynają powstawać wsie i osady.
• 1932 – Winogrona zostają po raz pierwszy uprawione na Islandii, w Reykir w Mosfellssveit. Pierwsze zbiory, 40–50 kg, zostają sprzedane na aukcji w kawiarni Hressingarskalinn w Reykjaviku.
• 1938 – Pierwsza szkółka roślin zostaje założona w Borgarfjordur, w Vidigerdi w dolinie Reykholtsdalur. Wcześniej w okolicy zbudowano już kilka szklarni, jednak uprawa szklarniowa prowadzona była tam tylko w ograniczonym zakresie.
• 1939 – Islandzka Szkoła Ogrodnicza zostaje założona w Reykir w Olfus. W ciągu pierwszych sześciu lat działalności ukończyło ją w sumie 47 ogrodników, co miało ogromny wpływ na rozwój islandzkiego ogrodnictwa szklarniowego w latach czterdziestych XX wieku.
• 1940 – Powstaje Spółdzielnia Marketingowa Producentów Warzyw. Jest w całości własnością rolników i staje się liderem w sprzedaży oraz marketingu islandzkich warzyw.
• 1941 – Na wystawie ogrodniczej w Reykjaviku pokazana zostaje pierwsza roślina bananowca, która dała owoce.

Kalendarium rozwoju szklarni po 1941 roku

• 1955 – Zakładane jest Stowarzyszenie Islandzkich Producentów Ogrodniczych – grupa reprezentująca interesy zawodowe ogrodników w kraju. Stowarzyszenie działa na rzecz poprawy i wzmocnienia warunków działalności producentów w skali ogólnokrajowej.
• 1971 – Pierwszy w pełni działający system sztucznego oświetlenia do całorocznej produkcji kwiatów zostaje wdrożony w Lynga w Laugaras oraz w Espiflot w Reykholt.
• 1985 – Rozpoczyna się uprawa w pumeksie z wulkanu Hekla w miejscowości Artein w Olfus – uprawiane są ogórki. Wcześniej nigdzie na świecie nie stosowano pumeksu do komercyjnej uprawy roślin.
• 1989 – Rozpoczyna się całoroczna produkcja ziół w Engi w Laugaras.
• 1992 – Rozpoczyna się całoroczna produkcja ogórków z wykorzystaniem elektrycznego oświetlenia w Grodurmork 4 w Hveragerdi oraz całoroczna produkcja sałaty w Lambhagi, niedaleko Reykjaviku.
• 1994 – Pierwsze pszczoły zaczynają zapylać pomidory w Artun w Olfus.
• 1996 – Rozpoczyna się całoroczna produkcja pomidorów z wykorzystaniem elektrycznego oświetlenia w Melar we Fludir, pierwsza tego typu szkółka w Europie.
• 1998 – Rozpoczyna się całoroczna produkcja papryki słodkiej w Hveratun w Laugaras, a później w Jorfi we Fludir.
• 2003 – Granica z islandzką flagą, będąca rozpoznawalnym oznaczeniem opakowań i znakiem towarowym, zostaje zarejestrowana jako znak towarowy islandzkich produktów.

Restauracja Fridheimar

Restauracja Fridheimar jest nazywana tzw. Knajpą pomidorową, ponieważ znajduje się w samym środku szklarni i można w niej zjeść przepyszną zupę z tutejszych pomidorów. Dla większych grup knajpa organizuje mini prezentację nt. upraw i historii szklarni, za którą odpowiedzialny jest pracownik. „Knajpa pomidorowa” położona jest w idealnym miejscu, ponieważ od najważniejszych atrakcji Golden Circle dzieli ją maksymalnie godzina jazdy.

---

Zobacz inne wyprawy Obiektywnego Atlasa:

Kungsleden – Szlak Królewski w Laponii na północy Szwecji

Lofoty – Jak dojechać i co zobaczyć w 4 dni

Rumunia – co warto zobaczyć w 2 tygodnie, jadąc samochodem z Polski?