Fanal na Maderze – niezwykły las Laurissilva
Fanal na Maderze to jedno z tych miejsc, które robią wrażenie niezależnie od tego, czy trafisz na gęstą mgłę, czy dobrą widoczność. Poskręcane drzewa pokryte mchem stoją na rozległych polanach, pomiędzy nimi spacerują krowy, a wysoka wilgotność nadaje krajobrazowi charakter zupełnie inny niż w większości popularnych atrakcji wyspy.
Do lasu dotarliśmy od strony płaskowyżu Paul da Serra po dniu spędzonym na maderiańskich szlakach. Już kilka minut po wyjściu z samochodu trafiliśmy na jedno z najbardziej niezwykłych drzew, jakie widzieliśmy podczas całej podróży: potężny pień, nisko rozłożone konary i gruba warstwa mchu sprawiały, że wyglądało niemal jak żywa istota.
Mgła niewątpliwie potęguje atmosferę tego miejsca, ale nie jest warunkiem udanej wizyty. Przy lepszej widoczności można zobaczyć otwarte polany, ocean i północne wybrzeże Madery.
Stan informacji praktycznych: 3 września 2026 r.
Spis treści:
- Co zobaczyć w Fanal i co warto wiedzieć o tym miejscu?
- Las Fanal – Laurissilva, stare drzewa i mikroklimat
- Jak dojechać do Fanal i gdzie zaparkować?
- Nasza wizyta w Fanal – spacer po lesie i polanach
- Fanal bez mgły czy we mgle – kiedy najlepiej przyjechać?
- Jak zwiedzić Fanal?
- Szlaki w okolicy Fanal
- Ile czasu przeznaczyć na Fanal i czy warto?
Co zobaczyć w Fanal i co warto wiedzieć o tym miejscu?
Fanal to rozległy obszar leśny w gminie Porto Moniz, położony pomiędzy płaskowyżem Paul da Serra a rejonem Ribeira da Janela. Nie jest pojedynczym punktem widokowym, lecz otwartym terenem, po którym można spacerować pomiędzy wiekowymi drzewami i polanami. Jest częścią rodzimego lasu Laurissilva, wpisanego w 1999 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Oficjalne materiały określają ten teren także jako „Rezerwat Odpoczynku i Ciszy” Parku Naturalnego Madery.
Najbardziej charakterystyczne są drzewa til (Ocotea foetens), których szerokie, powyginane konary często wyrastają nisko nad ziemią. Część okazów rosła tutaj jeszcze przed europejskim zasiedleniem Madery. IFCN szacuje wiek zespołu starych drzew na setki lat, a UNESCO zaznacza, że niektóre masywne stare drzewa w obrębie maderiańskiej Laurissilvy mogą mieć ponad 800 lat.
Na miejscu zobaczymy też rozległe trawiaste polany, mech, leśniczówkę (Posto Florestal do Fanal), teren rekreacyjny oraz pozostałość niewielkiej kaldery wulkanicznej. W porze deszczowej może częściowo wypełniać się wodą i tworzyć sezonową Lagoa do Fanal.
Podczas naszej wizyty po polanach swobodnie chodziły krowy i byki. Zwierząt było zaskakująco dużo i szybko stały się równie charakterystycznym elementem krajobrazu jak wielowiekowe drzewa. Zachowywaliśmy wobec nich dystans, szczególnie przy bykach.
Las Fanal – Laurissilva, stare drzewa i mikroklimat
Laurissilva to subtropikalny las wawrzynowy, nazywany również lasem wawrzynolistnym, będący pozostałością typu roślinności, który miliony lat temu zajmował znacznie większy obszar południowej Europy. Sama formacja leśna ma bardzo odległe pochodzenie geologiczne, ale nie oznacza to, że pojedyncze drzewa mają tysiące czy miliony lat.
Ekosystem jest pradawny, a drzewa są wielowiekowe.
Maderiańska Laurissilva jest największym zachowanym obszarem tego rodzaju lasu i według UNESCO około 90% jej powierzchni ma charakter pierwotny. Ten las wawrzynolistny pełni też ważną rolę w gospodarce wodnej wyspy i jest siedliskiem wielu gatunków endemicznych.
W tej części wyspy szczególnie dobrze widać stare drzewa til, które stały się wizytówką okolicy. Ich pnie i konary pokrywają mchy oraz porosty, a wieloletnie działanie wiatru i wilgoci nadało części okazów fantazyjne kształty.drzewa til,W tej części wyspy szczególnie dobrze widać stare drzewa til, które stały się wizytówką okolicy. Ich pnie i konary pokrywają mchy oraz porosty, a wieloletnie działanie wiatru i wilgoci nadało części okazów fantazyjne kształty.
Mikroklimat Fanal najlepiej zrozumieć na miejscu: wilgotność jest wysoka, niskie chmury potrafią szybko przesuwać się przez polany, a po deszczu trawa, ziemia i skały długo pozostają mokre.
Jak dojechać do Fanal i gdzie zaparkować?
Najwygodniejszy dojazd do Fanal prowadzi samochodem drogą ER209, która przebiega przez zachodnią część płaskowyżu Paul da Serra w kierunku Ribeira da Janela i przechodzi przez rejon lasu.
My przyjechaliśmy od strony Paul da Serra. Podczas wizyty w 2024 roku widzieliśmy dwa miejsca, w których pozostawiano samochody – większą przestrzeń od strony Porto Moniz/Ribeira da Janela i mniejszą od strony płaskowyżu. To nasza obserwacja z konkretnego dnia, a nie gwarancja obecnej organizacji parkingu.
Dobrym punktem nawigacyjnym jest Posto Florestal do Fanal przy ER209. To praktyczny punkt orientacyjny przy planowaniu dojazdu. Nie podaję ceny parkingu, bo nie znaleźliśmy jej w aktualnych oficjalnych materiałach.
Przy gęstej mgle widoczność na płaskowyżu może gwałtownie spaść, dlatego sam przejazd wymaga wtedy większej ostrożności.
Nasza wizyta w Fanal – spacer po lesie i polanach
Pierwsze drzewo niedaleko parkingu zrobiło na nas największe wrażenie. Potężny pień rozdzielał się na grube, powykręcane konary niemal w całości pokryte miękkim mchem. Gdyby ktoś powiedział nam, że za chwilę wstanie i ruszy przez polanę jak Ent z „Władcy Pierścieni”, nie bylibyśmy szczególnie zaskoczeni.
Dalej spacer po lesie Fanal prowadził pomiędzy kolejnymi starymi drzewami i otwartymi łąkami. To właśnie wtedy najlepiej zrozumieliśmy, dlaczego to miejsce robi tak duże wrażenie bez jednej konkretnej „atrakcji” do odhaczenia. Spotykaliśmy innych turystów, ale teren jest rozległy i nie mieliśmy poczucia tłoku.
Uwagę zwracały też drzewa powalone przez wiatr. Niektóre leżały niemal poziomo, z częściowo odsłoniętymi korzeniami, a mimo to nadal były żywe. W takim miejscu najlepiej widać, jak rośliny przystosowują się do trudnych warunków.
Po polanach chodziły stada krów i byków. Widok zwierząt pomiędzy fantazyjnie powyginanymi drzewami momentami wyglądał niemal nierealnie.
Kiedy ruszyliśmy wyżej, otworzyły się panoramy na północne wybrzeże Madery i Atlantyk. Przy dobrej widoczności okolica nie jest więc tylko „lasem we mgle” – oferuje również szerokie krajobrazy poza samymi drzewami.
Planowaliśmy wejść na jedno ze skalistych wzniesień, ale szybko zrezygnowaliśmy. Skały były mokre i bardzo śliskie, a nie mieliśmy wtedy odpowiedniego obuwia trekkingowego. Później spróbowaliśmy podejść na łagodniejsze wzgórze, lecz zatrzymał nas podmokły grunt i duże kałuże stojącej wody.
To była dobra lekcja: wędrówki w Fanal nie muszą być trudne, żeby warunki wymusiły zmianę planu.
Widzieliśmy również turystów z rozłożonym namiotem i przygotowujących jedzenie w wyznaczonej strefie, zza której czasami wystawała jedna z krów.
Późniejsza weryfikacja pokazała, że rzeczywiście działa tu oficjalna strefa biwakowa – nie oznacza to jednak, że namiot można rozstawić w dowolnym miejscu.
Fanal bez mgły czy we mgle – kiedy najlepiej przyjechać?
Zdjęcia z Fanal najczęściej pokazują wiekowe drzewa znikające w gęstej, białej mgle. Taka pogoda rzeczywiście potrafi zmienić ten krajobraz w niemal bajkową scenerię, ale przyjazdu nie uzależnialibyśmy wyłącznie od takiego scenariusza.
Przy lepszej widoczności mocniej widać skalę polan, kształty pojedynczych drzew i otaczające góry. Można też trafić na panoramy północnej części wyspy i oceanu. Z kolei mgła izoluje poszczególne drzewa od tła i tworzy charakterystyczny, tajemniczy klimat.
Warunki pogodowe w Fanal potrafią zmieniać się szybko, a prognoza dla wybrzeża nie zawsze dobrze oddaje sytuację na wysoko położonym płaskowyżu. Jeśli zależy Ci przede wszystkim na fotografii, warto przed wyjazdem sprawdzić zachmurzenie na wysokości około 1100–1200 m. Jeśli celem jest spacer i zobaczenie wiekowych okazów, dobra widoczność nie jest wadą.
Jak zwiedzić Fanal?
Nie trzeba przechodzić pełnego szlaku trekkingowego, żeby zobaczyć najciekawszą część krajobrazu. Można przyjechać do rejonu leśniczówki, przejść się po dostępnej części lasu i polanach oraz dostosować długość wizyty do pogody.
Trzeba jednak odróżnić naszą wizytę w 2024 roku od obecnych zasad ochrony. W 2025 roku rozpoczęto wygradzanie najbardziej narażonych skupisk wielowiekowych drzew i kierowanie odwiedzających na wyznaczone przejścia. Dla Fanal określono maksymalną pojemność na poziomie 3000 odwiedzających dziennie. Pod koniec sierpnia 2026 r. w lokalnych mediach ponownie pojawiły się pytania o sposób egzekwowania tego limitu.
Dlatego obecnie trzeba respektować ogrodzenia i wyznaczone przejścia, nawet jeśli starsze zdjęcia pokazują ludzi spacerujących bezpośrednio pomiędzy najbardziej charakterystycznymi okazami.
Warto mieć buty z przyczepną podeszwą i coś chroniącego przed wiatrem lub deszczem. Jeśli pojawi się gęsta mgła, nie odchodzilibyśmy daleko od oznakowanych tras. Widoczność może gwałtownie spaść, a pogoda na płaskowyżu zmienia się szybko.
Jeśli myślisz o nocowaniu, biwakowanie wymaga zezwolenia IFCN i rezerwacji odpowiedniej strefy przez SIMplifica. Fanal znajduje się na oficjalnej liście terenów biwakowych, a aktualna stawka dla nierezydentów wynosi 5 € za namiot za noc.
Szlaki w okolicy Fanal
Nie trzeba przechodzić żadnego z nich, aby zwiedzić sam las, ale okolica jest także początkiem lub końcem kilku klasyfikowanych tras pieszych. Stan na 3 września 2026 r.: PR13 i PR14 są otwarte. Oba wymagają wcześniejszej rezerwacji w SIMplifica; standardowa opłata dla odwiedzających powyżej 12 lat wynosi obecnie 4,50 €.
PR13 – Vereda do Fanal
PR13 prowadzi z Assobiadores przy ER209 do Fanal. Oficjalnie ma 10,8 km, około 4 godzin przejścia i średni poziom trudności. Trasa zaczyna się w rejonie Paul da Serra i kończy przy lesie.
Nie przeszliśmy całej PR13, dlatego nie opisujemy jej jako własnego trekkingu. Można jednak potraktować ją jako alternatywny sposób dotarcia do tego miejsca zamiast bezpośredniego dojazdu samochodem.
PR14 – Levada dos Cedros
Drugim ważnym szlakiem jest Levada dos Cedros. PR14 prowadzi z Fanal do rejonu Curral Falso. Oficjalna długość to 7,2 km, przewidywany czas około 3 godzin, a poziom trudności jest średni.
Podobnie jak PR13 nie była naszym pełnym przejściem podczas tej wizyty, dlatego traktujemy ją jako opcję dla osób chcących połączyć zwiedzanie lasu z dłuższym trekkingiem.
Ile czasu przeznaczyć na Fanal i czy warto?
Jeśli chcesz zobaczyć stare drzewa i przejść się po najbliższych polanach, wystarczy przeznaczyć na wizytę przynajmniej kilkadziesiąt minut. Przy fotografowaniu, dłuższym spacerze albo oczekiwaniu na zmianę światła łatwo spędzić tutaj więcej czasu. PR13 i Levada dos Cedros to już osobne, kilkugodzinne wędrówki.
Czy warto odwiedzić Fanal? Zdecydowanie tak. Najlepiej potraktować ten teren jako miejsce na spokojny spacer, a nie punkt do szybkiego zaliczenia.
Nam najbardziej zapadła w pamięć różnorodność tego miejsca: ogromne drzewa pokryte mchem, żywe pnie powalone przez wiatr, krowy chodzące po polanach, podmokła ziemia i panoramy oceanu. Nie jest to atrakcja z jednym punktem, który trzeba „zaliczyć”. Najlepiej zwolnić i zobaczyć, jak krajobraz zmienia się podczas spaceru.
Gęsta mgła pokaże najbardziej rozpoznawalną, tajemniczą wersję lasu. Przy przejrzystym niebie zobaczysz za to więcej otaczających gór i północnego wybrzeża. W obu przypadkach ten fragment lasów wawrzynowych Madery zasługuje na miejsce w planie podróży.
Zobacz inne wyprawy Obiektywnego Atlasa:
Kungsleden – Szlak Królewski w Laponii na północy Szwecji
Lofoty – Jak dojechać i co zobaczyć w 4 dni
Rumunia – co warto zobaczyć w 2 tygodnie, jadąc samochodem z Polski?
Islandia, co zobaczyć w ciągu 10 dni na wyspie lodu i ognia?
